VIA NEGATIVA

  ...Ο Ένγκελς παρατηρεί πως σε τελευταία ανάλυση η βαθύτερη αιτία του Πελοποννησιακού πολέμου και η ήττα της Αθήνας υπήρξε η δουλεία, που "πρόγραφε την εργασία" των ελευθέρων πολιτών της Αθήνας. Κατά συνέπεια, παρά τα μέτρα παρεμβατισμού στην ελεύθερη οικονομία, δεν ήταν δυνατόν να αποφευχθεί η εξαθλίωση μερίδας του πληθυσμού, πράγμα που με τη σειρά του οδηγούσε στον παράτολμο συχνά επεκτατισμό του κράτους, για να επιτελεί με αυτόν τον τρόπο την οικονομική του λειτουργία (π.χ. να βρίσκει νέα εδάφη και να εγκαθιστά σ' αυτά σαν άποικους ¨κληρούχους" ακτήμονες πολίτες, να κατακτά νέες αγορές για το εμπόριο και τη βιοτεχνία, να ασκεί δουλεμπόριο με τους αιχμαλώτους κ.ο.κ). Αυτό έγινε αιτία για την οριστική -από ένα σημείο και μετά- στροφή από το δρόμο της εσωτερικής ανάπτυξης, στο δρόμο του επεκτατισμού. Η στροφή αυτή συνδέεται με την πολιτική επικράτηση των ριζοσπαστικών στοιχείων. Ο Τζορτζ Τόμσον παρατηρεί: " Οι κατώτερες τάξεις χρησιμοποιούσαν τα νεο-αποκτηθέντα...

  Ποιος θα πληρώσει την πίκρα των κομμουνιστών, που μπροστά στον τάφο, δεν έχουν ένα τοπίο να ακουμπήσουν την τρυφερότητά τους;… Μερικοί βολεύτηκαν: «Δεν φταίνε οι ιδέες, μα οι συνθήκες». Μάλιστα. Εν ονόματι του μαρξισμού και του «επιστημονικού σοσιαλισμού». Καημένε Προυντόν, καημένε Όουεν, καημένε Μπακούνιν και όλοι εσείς που δεν σας επιτρέψαμε να φέρετε στην επανάσταση το άρωμα της ευαισθησίας, της φαντασίας και του παραλόγου… Όχι, δεν ανήκω πουθενά, ούτε ψηφίζω πια. Δεν έχω να δώσω λόγο σε κανέναν, δε θέλω να είμαι αρεστός σε κανέναν, μιας και δε θέλω να πείσω κανέναν, δε θέλω να σώσω κανέναν, δε θέλω καμία νίκη. Είμαι ευτυχής. Δεν έχω καμία πρόταση, δε φοβάμαι καμία απόρριψη, παρά μόνον εκείνη στα μάτια των γυναικών… Μπα, μη θαρρείς πως είμαι λεύτερος. Άλλωστε, ούτε ξέρω πια τι θα πεί η λέξη που στ’ όνομά της θυσιάστηκαν τα υψηλότερα συναισθήματα, αλλά που κάθε αγώνας για την κατάκτησή της παγίωνε την αναίρεσή της, εμπεδώνοντας, όλο και πιο αποτελεσματικά, όλο και πιο πλατιά, τ...